InfoCash

Artikel

Boekanalyse Het behouden huis W.F. Hermans

Auteur: laurens313 | geschreven op 03-06-2012

Het thema van het boek 'Het behouden huis' is: de uitwerking van oorlog op het menselijk gedrag. Dit komt in het boek het duidelijkst naar voren bij de hoofdpersoon, de motieven, de titel en de structuur en techniek. Deze aspecten van het verhaal zullen in dit verslag behandelt worden ten aanzien van het thema.


De hoofdpersoon

De ik-figuur is een man, van wie de naam en leeftijd onbekend zijn. Hij heeft enkele jaren gevangen gezeten, maar is nu op de vlucht. Hij is al vier jaar van huis. De ik-figuur probeert aan de chaos te ontkomen. Hij gaat een huis bewonen dat verlaten lijkt. Hij ontdoet zich van zijn uniform en trekt andere kleren aan. Hij geeft toestemming aan een Duitse kolonel als deze hem verzoekt woonruimte aan het Duitse leger af te staan. Als de eigenaar van het huis terugkomt, beschouwt hij deze man als een indringer. Hij vermoordt hem en zijn vrouw. Als de stad belegerd wordt, probeert hij de oude man, die in de afgesloten kamer woont, te helpen. Na de partizaanse overname van de stad, trekt hij zijn uniform weer aan. Hij sluit zich weer bij het leger aan en keert daarmee terug naar de chaos.

De karaktertrekken heeft hij vooral te danken aan zijn ervaringen in de oorlog. Hij is stom geworden door de oorlogservaringen. Hij heeft nauwelijks contact met zijn medepartizanen, mede doordat zij een andere taal spreken. Daarna heeft hij tijdens het hele verhaal alleen maar contact met een Spanjaard die een handjevol Frans spreekt, de eigenaren van het huis, die hij uit zelfbehoud vermoord. Met de kolonel aan wie hij huisvesting verleent. En met de oude man die zich in een afgesloten kamer in het huis bevindt. De hoofdpersoon ziet zichzelf als een ‘smerige soldaat’, gedreven door de waanzin van de oorlog. Hij heeft daarnaast een asociaal karakter, dit kun je afleiden aan het feit dat hij een vreemd huis binnenloopt. Hier drukt hij vervolgens z’n sigaret uit op de sofa. Ook is hij zeer onverschillig tegenover de moorden die hij pleegt.

Tenslotte heeft de hoofdpersoon een belangrijke functie in het boek. Hij draagt het thema en brengt de motieven naar voren. De hoofdpersoon stelt zichzelf de vraag hoe hij alles vroeger heeft beleefd. Deze vraag is niet te beantwoorden. Op deze manier draagt hij het thema, de uitwerking van oorlog op het menselijk gedrag.

 

“Wat ik had beleefd, was verdwenen zonder tekens achter te laten” (p. 26)

Belangrijkste motieven

Het verhaal berust in belangrijke mate op het wat absurdistische hoofdmotief van de besloten ruimte van het huis, enerzijds uitnodigend als een warm nest, anderzijds vervuld van onbestemde dreiging die tenslotte tot uitbarsting komt. Belangrijke motieven zijn ook de steeds weer terugkerende zintuiglijke waarnemingen. De verteller, die als het ware een dier is geworden dat voor zijn leven vecht, heeft geleerd op zijn zintuigen en instincten te vertrouwen om zich staande te houden.

“Stinken is het enige dat de waarheid spreekt.” [...] “Dit huis zou niet instorten op mijn hoofd. Het rook er niet naar.” (p. 20)

Titelverklaring

De titel ‘Het behouden huis’ heeft betrekking op de villa waarin de hoofdpersoon tijdelijk onderdak vindt. Het is aanvankelijk gespaard door het oorlogsgeweld en in die zin ‘behouden’. Maar zodra de hoofdpersoon zich overgeeft aan illusies over de werkelijkheid, blijkt zijn onderkomen geen blijvende bescherming te bieden tegen de chaotische buitenwereld. Daarnaast heeft de titel een figuurlijke betekenis, de hoofdpersoon voelt zich namelijk behouden in het huis.

Structuur en techniek

Volgens Hermans is de structuur van een verhaal zeer belangrijk. Het zorgt ervoor dat een verhaal waarschijnlijker wordt. In ‘Het behouden huis’ speelt de chaos een belangrijke rol. Maar deze chaos kan niet als chaos gepresenteerd worden. Dus ook in dit boek heeft Herman gebruik gemaakt van een hechte structuur.

De novelle is cyclisch opgebouwd, het begint en eindigt in de chaos, daartussen ligt een fase van orde. Deze structuur laat zien dat orde slechts schijn is en dat de chaos de realiteit vertegenwoordigt. Binnen die structuur heeft ieder element zijn functie. Dat wordt duidelijk door de volgende drie citaten over een plantaan.

“De grote tak, bijna de hele kruin lag ineens onder de boom, zonder dat ik gekraak hoorde.”(p. 5)

“De kruin was herhaaldelijk geknot, zodat de boom leek op een galg met plaats voor een hele familie” (p. 18)

Pas op de voorlaatste pagina wordt duidelijk, dat deze beschrijving een gruwelijke vooruitwijzing bevat.

“En toen de partizanen uitrukten en ik op het grasveld voor het huis kwam, zag ik waar de oude man gebleven was. Ze hadden hem opgehangen aan de plantaan” […] “Aan een andere afgeknotte tak hing de kolonel, het naakte lijk van de vrouw tegen hem aangebonden” (p. 78)

 

Overeenkomsten andere themaboeken

Het eerste themaboek dat ik heb gelezen is Pastorale 1943. Twee motieven van dit verhaal zijn ‘de keuze tussen goed en kwaad’ en ‘identiteit’. Deze staan uitgewerkt in het verslag van het 1e themaboek. Deze twee motieven komen ook naar voren in het boek Het behouden huis, het derde themaboek. De hoofdpersoon uit Het behouden huis bevindt zich in eerste instantie op het gebied van het ‘kwade’. Hij vecht namelijk mee in de oorlog en is bereid om zomaar twee onschuldige burgers te vermoorden. Later in het verhaal kiest de hoofdpersoon om zijn goede kant te laten zien. Zo besluit hij om de oude man met rust te laten en zelfs te helpen en de kolonel niet ook te vermoorden.

Het andere motief, identiteit, komt ook voor in het boek Het behouden huis. De hoofdpersoon is zelf namelijk ook als het ware opzoek naar zijn identiteit. Daarnaast doet hij zich op het ene moment voor als duitser, op het andere moment als partisaan. Door alles wat hij heeft meegemaakt is hij in een chaos terecht gekomen waar hij uit wil ontsnappen. Deze beiden motieven leveren een grote bijdrage aan de vorming van het thema. Het gaat in beide boeken namelijk om de gevolgen van de oorlog op het doen en laten van de mensen. In Pastorale 1943 speelt vertrouwen hierbij een belangrijke rol. Door alle omstandigheden vind er uiteindelijk verraad plaats. In Het behouden huis heeft de oorlog grote gevolgen voor de hoofdpersoon zelf. Hij verliest hierdoor zijn grip op realiteit en werkelijkheid.

 Het tweede themaboek, Montyn, toont ook grote overeenkomsten met het derde themaboek. In Montyn speelde de onrust van de hoofdpersoon een grote rol. Deze onrust werd grotendeels veroorzaakt door de oorlog. Ook Montyn gaat dus om de gevolgen van de oorlog op het doen en laten van de mensen.