Stapelmarkt en de Amsterdamse pakhuizen

Auteur: andredierick | geschreven op 04-09-2011

Een stapelmarkt was vroeger een plaats waar producten werden aangevoerd om te worden opgeslagen en daarna verkocht of doorgevoerd. Een belangrijk effect van de stapelmarkt was de constante bevoorrading van de markt en het tegengaan van het schommelen van de prijzen.

Amsterdamse pakhuizen

In de zeventiende eeuw had Amsterdam een belangrijke functie als stapelstad. Getuigen daarvan zijn de vele pakhuizen langs de Amsterdamse grachten. Goederen werden over die grachten aangevoerd en opgeslagen in die huizen. Pakhuizen droegen dikwijls de naam van het land of de streek waar de goederen vandaan kwamen zoals bijvoorbeeld Het Spaanse Huis of Afrika of Madagaskar. Veel pakhuizen zijn gebouwd aan de Oude Schans en Brouwersgracht welke grachtstraten bijna geheel uit pakhuizen bestaan. 

Topgevel met hijsbalk 

Pakhuizen zijn vaak smalle gebouwen met een gemiddelde diepte van ongeveer dertig meter. Ze zijn dikwijls opgetrokken uit baksteen met topgevels waarin zich een hijsbalk bevindt waarmee de goederen werden opgehesen. In de pakhuizen, die vooral rond 1600 werden gebouwd, woonden de kooplieden op de benedenverdiepingen en werden de goederen op de zolderverdieping opgeslagen.

Stapelrecht en stapelplaatsen 

Een stapelmarkt ontstond als door de machthebber stapelrecht aan een stad werd gegeven wat in verschillende landen het geval was. Een van de belangrijkste voorbeelden van een stad met stapelrecht is Calais met een wolstapel die stamt uit 1363. Maar al iets eerder in 1340 verleende graaf Willem IV van Holland stapelrecht aan Dordrecht voor alle goederen die over de Beneden-Maas werden aangevoerd. In de vijftiende eeuw bezaten belangrijke steden als Brugge, Venetië en Genua stapelrecht. In 1541 kreeg het Zeeuwse Veere stapelrecht van Schotse wol waardoor het stadje sterk opbloeide. 

Bijna vijf eeuwen stapelrecht 

Stapelrecht ontstond in de middeleeuwen en duurde tot 1815 toen het wereldwijd werd afgeschaft tijdens het Congres van Wenen nadat ook steden als Groningen, Deventer, Zwolle, Antwerpen, Gent, Bremen, Emden, Hamburg, Keulen, Leipzig, Trier en Wenen lange tijd van stapelrecht hadden geprofiteerd.