InfoCash

Artikel

Terug naar de gulden

Auteur: eliezeryair | geschreven op 17-10-2010

\"De euro slaagt alleen als iedereen beseft dat hij ook kan mislukken\\\" schreef oud-directeur van de Nederlandse Bank André Szász in zijn boek \\\"De euro. Politieke achtergronden van de wording van een munt\\\". Velen herinneren zich nog de triomfantelijke blik van de toenmalige minister van Financien Gerrit Zalm toen hij op nieuwjaarsochtend 1 januari 2002 met een brede zwaai een stapeltje gloednieuwe euro-biljetten uit een geldautomaat haalde. Maar hoe gaat het nu met die euro? Hebben de euro-landen wel zoveel voordeel gehad met de invoering van de Europese munt-eenheid? Of kunnen we beter terug naar de gulden? Een beschouwing.



hoe het begon

De wens om te komen tot een Europese munt was vooral een politieke wens. De initiatieven kwamen van de Europese regeringsleiders en dan met name van landen als Frankrijk en Duitsland. Zij stuurden hun ministers van financiën en de CEO’s van de Centrale Banken op pad om de weg naar invoering te vereffenen. De argumenten zijn ook veelal van politieke en economische aard. Maar niet alle argumenten lagen zo open op tafel. Zo zou Duitsland de invoering van een eenheidsmunt in Europa willen om de Europese integratie en de Duitse eenwording te verstevigen. Duitsland wilde samen met de Europese munt ook een politieke Europese unie. Frankrijk daarentegen had redenen om bang te zijn voor een groeiende Duitse macht, zeker na de val van de muur in 1989 en de politieke eenwording van Duitsland. Frankrijk wilde een tegenwicht tegen de Amerikaanse dollar creëren maar wilde dat níet de D-mark laten zijn. De macht van de Duitse Bundesbank als de monetaire kapelmeester van Europa diende naar Franse wens ingeperkt te worden. De euro is dus vooral een politiek verhaal.
Maar hoe werd dit verhaal gebracht naar de bevolkingen van de Europese landen. De mensen die tenslotte de nieuwe munteenheid moesten gaan gebruiken. Gesteld dient te worden dat de meeste burgers niet zaten te wachten op een Europese munt. Traditioneel zijn economische vraagstukken minder populair en laten mensen zich bij bijvoorbeeld verkiezingen minder leiden door monetaire kwesties. De euro is een uitvloeisel van het Verdrag van Maastricht uit 1992. Toen al werd de totstandkoming van de Economische en Monetaire Unie (EMU) vastgelegd maar er waren maar weinig mensen die toen al konden overzien welke consequenties die invoering zou hebben.
Als argumenten voor invoering werd aan het brede publiek de volgende voordelen voorgespiegeld:
• binnen de EMU-landen zal geen sprake meer zijn van valutarisico's; exporterende en importerende bedrijven zullen hiervan profiteren.
• omwisselingskosten verdwijnen binnen de EMU-landen; niet alleen bedrijven maar ook particulieren hebben hiervan voordeel.
• de markten worden transparanter: producten binnen de EMU zijn qua prijzen direct vergelijkbaar; de concurrentie neemt hierdoor toe.
• een stabieler economisch klimaat (o.m. lage inflatie), hetgeen gunstig is voor de economische groei en de werkgelegenheid.

na de invoering

Het was onweerlegbaar duidelijk dat de overgang naar de euro naar verwachting eenmalig veel geld zou kosten. De president van de Nederlandse Bank Dhr. Wellink maakte destijds bekend dat de invoering van de euro de Nederlandse samenleving 10 miljard gulden heeft gekost. Een enorm bedrag dat voor de totale Europese deelnemende landen aan het euro-avontuur nog vele malen hoger zou blijken. Volgens Wellink liepen de kosten voor de 12 eurolanden in de honderden miljarden guldens.
Wellink maakte de kosten nog eens inzichtelijker door aan te geven dat alleen al het drukken van nieuwe bankbiljetten de Nederlandse bank tussen de 500 en 600 miljoen gulden heeft gekost. Het kabinet was vrijgevig in die tijd. De invoering moest hoe dan ook doorgaan (er was veel werk verzet door het Nationaal Forum voor de introductie van de euro (NFE) en dus was een PR-campagne bedacht die de euro-sceptici de mond moest snoeren. De Nederlandse overheid voerde onder de leuze "de euro wordt van ons allemaal" een uitgebreide voorlichtingscampagne. En iedere Nederlander kreeg een gratis Euro-kit. De kosten: 200 miljoen gulden. Voor de snelle rekenaars: 90 miljoen euro. De toenmalige minister van Financien wist echter dat dit een schijntje was afgezet tegen de opbrengst van de “versterving”, door het niet inleveren van oude bankbiljetten kreeg het kabinet een cadeautje van 300 miljoen gulden.
Een survey door het onderzoeksbureau Ernst & Young toonde aan dat de kosten voor de invoering van de euro niet goed te voorspellen waren en mogelijk wel eens veel hoger zouden uitvallen dan voorspeld.
Ook de Nederlandse winkeliers luidden de noodklok. De detailhandel zou in totaal 100 miljoen gulden extra nodig hebben ter compensatie van de kosten voor de invoering van de euro, zo luidden de berichten. De introductie van de nieuwe munt leek voor het totale bedrijfsleven 50 procent hoger uit te komen dan aanvankelijk geraamd.
Op de universiteit Leiden zetten studenten de voor- en nadelen nog eens op een rijtje:
Voordelen:
-geen geld omwisselen als we op vakantie willen.
-Voor de boeren is het makkelijker een normaal inkomen te krijgen
-Sterke positie van de Euro t.o.v van Japan en vs.
-geen schommelende wisselkoersen meer.
-voor beleggers is het makkelijker om te doorzien en te vergelijken.

Nadelen:
-Invoering Euro kost veel geld
-staat kan niet veel meer investeren.
-Grotere landen hebben meer te zeggen dan kleinere landen
-geen politieke unie.
-werkeloosheid neemt toe.
-sociale voorzieningen gaan in een welvarend land achteruit.

De studenten kwamen uiteindelijk tot de conclusie dat invoering van de euro niet gewenst was.

het enthousiasme onder de bevolking

In de loop van 2001 merkte Nederland dat de euro-munt eraan kwam. De munten waren al eerder aan elkaar geklonken en internationale transacties werden al in euro's uitgedrukt. In sommige landen vermeldden de kassabonnen de prijzen in twee valuta. Nederland volgde wat later, maar in de zomer van 2001 werd ook bij ons in twee muntsoorten geprijsd. Opvallend was dat de prijzen naar boven waren afgerond, naar een mooi rond bedrag in euro's. Met de invoering van de euro ontstonden nieuwe psychologische grenzen. Veel ondernemers hebben daarbij de prijzen naar boven afgerond en gebruikten de euro als “winstgenerator”. Na de invoering van de euro op 1 januari 2001 ging het Nederlandse bedrijfsleven, dat al eerder was begonnen de prijzen te verhogen, door met het verhogen van de prijzen. Het ministerie van financiën ontkende dit glashard maar iedereen kon het zelf vaststellen. De invoering van de euro is inderdaad aangewend om de prijzen extra te verhogen en deze extra prijsstijging is onterecht. Alleen in de industriële sector en de food-sector ervaren de experts iets minder vaak dat invoering van de euro heeft geleid tot extra prijsstijgingen. Voorafgaand aan de invoering van de euro heeft de overheid aangekondigd dat de euro niet tot een prijsstijging zou leiden. Ondernemers die zich hier niet aan houden, konden rekenen op een gepaste represaille. Een eenvoudige rekensom laat zien dat de prijsstijging een verdubbeling laat zien van de productkosten.
Een voorbeeld maakt dit angstaanjagend duidelijk:
Een kassabon van 25-05-1998, juist in guldens:

Volle melk 1 liter (1,45)
Glorixfris 0,75 liter (2,45)
Chablis Laboure ROI (10,95)
Heineken krat 12 flesjes (18,79)
Bonbonbloc 150 gram (2,29)
Superchips Smith (1,99)
Sanex Deo roller (4,99)
Persil Megaperls Navul (12,39)
Vissticks Iglo 10 stuks (2,79)
Calve pindakaas (2,19)
Moet&Chandon champ (54,95)
Levis 501 (99,00)
Nivea Huidcreme 150 ml (2,98)
Strippenkaart Volw (11,25)
Donald Duck (2,35)
Gauloises Blondes (5,90)

Totaal in guldens 236,71

Dan een kassabon van 25-05-2003, in euro's:

Volle melk 1 liter (0,77)
Glorixfris 0,75 liter (1,45)
Chablis Laboure ROI (8,19)
Heineken krat 12 flesjes (10,29)
Bonbonbloc 150 gram (1,35)
Superchips Smith (1,09)
Sanex Deo roller (2,89)
Persil Megaperls Navul (7,29)
Vissticks Iglo 10 stuks (1,75)
Calve pindakaas (1,49)
Moet&Chandon champ (32,49)
Levis 501 (59,95)
Nivea Huidcreme 150 ml (2,59)
Strippenkaart Volw (6,20)
Donald Duck (1,38)
Gauloises Blondes (3,30)

Totaal in euro´s 142,47 en omgerekend naar guldens 313,96

In een toespraak door Dr. Willem F. Duisenberg, President van de Europese Centrale Bank, ter gelegenheid van de bijeenkomst van het Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren in Den Haag op 15 maart 2002 zei hij opgelucht: “De burgers van de landen van het eurogebied hebben zich veel sneller aan de nieuwe munteenheid aangepast dan de ECB en de nationale centrale banken hadden voorzien”.
Sinds begin jaren ’90 is het enthousiasme voor de euro echter sterk verminderd. In 2005 stemde het Nederlandse volk via een referendum zelfs tegen de Europese Grondwet uit onder meer onvrede over de gestegen prijzen na invoering van de euro en natuurlijk ook de gebrekkige manier waarop de Nederlandse regering het land informeerde over de toen in te voeren Europese Grondwet.
Een onderzoek door bureau Harris, in opdracht van de Financial Times toont dat velen liever de euro houden maar dat er grote groepen mensen zijn de liever teruggaan naar de oude munteenheid. Zo zou 42 procent van de ondervraagde Duitsers nog altijd terugverlangen naar de Duitse mark. Het idee dat alles duurder is geworden sinds de invoering van de gemeenschappelijke munt is wijd verbreid. Meer dan tachtig procent van de ondervraagden in het onderzoek door bureau Harris bevestigt dat.
Door het bijna-faillissement van Griekenland komen de oude angsten voor een Europese eenheidsmunt momenteel weer bovendrijven. Die angsten worden nog eens versterkt door de Europese recessie, maar bovenal door de angst om voor de schulden van andere euro-landen op te moeten draaien.
Velen zijn van mening dat Euroland in een chaos is beland. Geluiden zijn hoorbaar om uit de euro te stappen. Europa ruimt zijn financiële rommel zelf maar op. Minister Jan Kees de Jager van Financiën kan een deel van de toegezegde 1,8 miljard euro aan Grieks noodkrediet in de zak houden en we hoeven ook niet bang te zijn dat we weer de portemonnee moeten trekken als Portugal, Italië, Spanje of Ierland in de problemen komen. Een andere optie is om de Grieken uit de monetaire unie te verbannen, en ook meteen afscheid te nemen van Portugal, Spanje, Italië en Ierland. Schoon schip maken.
Volgens vermogensbeheerder Martien van Winden kan Nederland uit de euro stappen. Ingewikkeld zou een eventuele herinvoering van de gulden niet zijn, zegt Van Winden. „Ieder land drukt zijn eigen eurobiljetten, aan de code op het biljet kun je zien waar die vandaan komt. Nederlandse biljetten beginnen met een X en je kunt bepalen: dat zijn voorlopig weer guldens. Met de munten is het helemaal makkelijk, op de Nederlandse euromunten staat de afbeelding van de koningin. Om middernacht kunnen Wellink en De Jager besluiten om terug te gaan naar de gulden”, aldus Van Winden in een interview met NRC-Handelsblad op 1 mei 2010.

onderzoek "terug naar de gulden"

De meningen zijn verdeeld. Wel of niet terug naar de gulden of juist binnen de euro-zone blijven heeft niet alleen te maken met politieke voorkeur maar ook met persoonlijke financiele welstand.
Het nieuwe kabinet Rutte-Verhagen (met gedoogsteun van de euro-sceptische PVV) doet er verstandig aan de komende jaren, waarin een beroep wordt gedaan op de burger in de bestrijding van financiele tekorten, nationaal onderzoek te doen naar het enthousiasme van de Nederlander om binnen de euro-zone te blijven.
Komt dat onderzoek er niet dan is de kans groot dat de onvoorspelbare Nederlandse burger op enig moment zijn gram haalt. Voormalig minister-president Balkenende kan erover meepraten toen in 2005 de euro-sceptische Nederlander korte metten maakte met de voorgenomen Europese grondwet. Balkenende mocht bijna huilend in Brussel gaan uitleggen hoe dat nu in elkaar stak in dat kleine polderlandje.
Kleine, vaak regionale onderzoekjes laten zien dat Nederlanders het massaal met euro-sceptische politici als Verdonk en Wilders eens zijn. Zij zien graag dat Nederlanders zo snel mogelijk weer kunnen betalen met de vertrouwde gulden. De volksvertegenwoordigers negeren dat 80% van de bevolking de gulden graag terug wil.
Is terugkeer een utopie?