Vakwerkhuizen

Auteur: andredierick | geschreven op 10-03-2010

Met de term “vakwerk” wordt het door een vakman afgeleverde werk bedoeld. Maar er is ook een andere betekenis. De constructie van een gevel of een gebouw dat in vakken is verdeeld heet ook “vakwerk”. Vakwerk bestaat uit een geraamte van horizontale en verticale balken met soms diagonale balken er in verwerkt.

Vakwerk bij historische gebouwen

Bij die balkenconstructie worden de ruimten tussen de balken opgevuld. Die opvulling bestond oorspronkelijk uit vlechtwerk van wilgentenen of ander materiaal dat werd bestreken met een mengsel van stro en leem. Later werden ook bakstenen gebruikt als invulling die al dan niet werden bepleisterd. De vakwerkbouwtechniek wordt tegenwoordig nauwelijks meer toegepast. Het zijn voornamelijk historische gebouwen waar nog vakwerk te vinden is.

Vakwerk was brandgevaarlijk

Vakwerkbouw is eeuwenlang een belangrijke vorm van huizenbouw geweest in een groot deel van Europa. Het was de goedkoopste manier van bouwen op plekken waar hout, wilg en leem in overvloed aanwezig waren. Maar in de 15e en 16e eeuw werd deze bouwwijze steeds meer verdrongen door bouwen met bakstenen of natuursteen. Een van de redenen was dat er bij die nieuwe bouwmethode minder brandgevaar ontstond. Ook werd steeds minder vakwerk toegepast toen hout niet meer kosteloos kon worden verworven.

Oudste vakwerk in Maastricht

Een enigszins vergelijkbare vorm van huizenbouw is al bekend van 10.000 jaar voor Christus. Toen werden al huizen gebouwd van gevlochten wanden die met leem werden afgesmeerd. De Romeinen hadden zelfs vakwerk met stijlen en regels.
In Nederland is de oudst bekende vakwerkgevel uit 1406 te vinden in de Maastrichtse binnenstad. Op het platteland dateert het oudste vakwerk van rond 1500. Daar hadden de vrij liggende huizen meer last van weersinvloeden. Het merendeel van het nu nog bestaande vakwerk is van de 18e en beging 19e eeuw.

Wit pleisterwerk met zwarte balken

Oorspronkelijk pasten vakwerkgevels onopvallend in het landschap door de kleur van het gebruikte leem. Later werden de wanden witgekalkt en staken af tegen het balkenwerk dat meestal extra donker werd gemaakt. Op veel plaatsen in de Eifel werden de balken zelfs zwart geschilderd om nog meer contrast te krijgen.