InfoCash

Artikel

Ruzie om het Goldstone-rapport

Auteur: eliezeryair | geschreven op 22-01-2011

De overheids-klokkenluiderssite Wikileaks kwam op donderdag 20 januari met het bericht dat er in 2009 een knetterende ruzie is geweest tussen de toenmalige CDA-minister Verhagen (Buitenlandse Zaken) en diens PvdA-collega Bert Koenders (Ontwikkelingssamenwerking) over het omstreden Goldstone rapport. Topambtenaar Pieter de Gooijer van het ministerie van Buitenlandse Zaken, de ambtelijke rechterhand van de minister, berichtte de Amerikaanse ambassade destijds over de ruzie. Wat was het Goldstone rapport en waarom was dat rapport zo belangrijk dat beide bewindslieden er ruzie over maakten?


Operatie Cast Lead

Eind 2008 ontstond er een militair conflict tussen Israel en de terreurbeweging Hamas die sinds 2005, na de eenzijdige Israëlische terugtrekking uit de Gaza-strook, met strakke hand de islamitische scepter zwaait over  de 1,5 miljoen inwoners in de smalle kuststrook Gaza. Nadat Hamas aan de macht kwam in Gaza werden bevolkingscentra in het zuiden van Israël nog vaker dan voorheen beschoten met kassamraketten en mortiergranaten. In de periode van 2000 tot 2008 werden er meer dan 10.000 raketten en granaten vanuit de Gazastrook op Israëlische burgerdoelen afgevuurd. Terroristische aanslagen door Hamas en andere terreurgroepen hebben tussen 2000 en 2008 aan 1.167 Israëliërs het leven gekost. In juni 2006 werd een Israëlische militair, Gilad Shalit, vanaf de Israëlische kant van de grens met Gaza ontvoerd. De militair zat in 2008 meer dan 2 jaar in gevangenschap zonder contact met zijn familie en zonder dat het Internationale Rode Kruis de krijgsgevangene mocht bezoeken, hetgeen een schending is van internationale afspraken over krijgsgevangenschap. Hoewel het eigenlijke doel van de militaire interventie in Gaza, de operatie Gegoten Lood (Cast Lead), was de vernietiging van de terroristische infrastructuur en de wapensmokkeltunnels tussen Gaza en Egypte was de onderliggende gedachte misschien de bevrijding van Gilad Shalit. Op 21 december vuurde Hamas 70 raketten af op Israël. Op 25 december gaf Israël Hamas 48 uur de tijd om de terreur te staken en op 26 december opende Israël als 'goodwill-gesture' vijf grensposten voor de toevoer van humanitaire goederen. De beschietingen hielden echter aan en op 27 december 2008 begon de Israëlische luchtmacht met luchtaanvallen, op 3 januari 2009 gevolgd door de inzet van grondtroepen. Op de avond van 17 januari 2009 besloot het Israëlische kabinet tot een eenzijdig staakt-het-vuren.

Internationale kritiek

Internationaal was er veel kritiek op de Israëlische militaire actie waarbij met name de vraag centraal stond of het Israëlische geweld buitenproportioneel was geweest. Veel minder werd stilgestaan bij de oorzaak van het militaire ingrijpen, de aanhoudende raket-beschietingen door Hamas vanuit de Gazastrook op Israëlische burgerdoelen. De palestijnse propagandamachine draaide overuren om de wereld duidelijk te maken dat het Israëlische geweld onacceptabel was en dat er door het Israëlische leger zelfs oorlogsmisdaden werden begaan. De rol van Hamas werd in deze berichtgevingen uiteraard gebagatelliseerd.   

De Verenigde Naties voelde zich geroepen de militaire operatie aan een grondig onderzoek te onderwerpen waarbij vooral de juridische kant van de oorlog zou worden onderzocht. Een onderzoekscommissie, onder leiding van de zuid-Afrikaanse rechter Richard Goldstone, kwam al op 15 september 2009 – 9 maanden na het Israelische staakt-het-vuren - met een 575 bladzijden tellend rapport;  'United Nations Fact Finding Mission on the Gaza Conflict' na zittingen in Geneve en Gaza. In het rapport worden “bewijzen” aangevoerd van Israëlische oorlogsmisdaden tijdens het drie weken durende offensief in de Gazastrook. Diezelfde Gazastrook wordt door Goldstone betitteld als de ‘occupied Gaza-strip’ (bezette Gazastrook). Dit is op zijn zachtst gezegd een wel heel vreemd uitgangspunt, omdat de Gazastrook sinds 2005 in handen is van Hamas. Goldstone, die zelf van joodse afkomst is zegt overigens in het rapport dat ook Hamas oorlogsmisdaden heeft gepleegd door raketten af te schieten op Israël. Dat was hem toch niet ontgaan hoewel hij niet erg zijn best deed de aanname van vooringenomenheid te weerleggen: zo viel hij in slaap tijdens een filmvertoning over ondermeer een raketaanval van de terreurbeweging Hamas op een Israëlische stad. De berichtgeving hierover sneeuwt volledig onder bij alle kritiek op Israel en het rapport werd door de palestijnen voorspelbaar enthousiast binnengehaald. Goldstone zelf doet in zijn rapport de aanbeveling aan de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties om zijn conclusies naar het Internationale Strafhof te sturen. Hierdoor wordt het mogelijk om verantwoordelijke partijen eventueel te vervolgen. Hierbij vallen uiteraard twee zaken op. Allereerst de bijzonderheid dat Israël noch de Palestijnen het Strafhof erkennen. En ten tweede dat Israel als soevereine staat veel meer en veel harder kritiek krijgt dan de ongeregelde troepen van Hamas. Alles overziende komt de Nederlandse regering tot de conclusie dat het rapport kan worden gekenmerkt als een eenzijdig rapport waarbij sprake is van selectieve verontwaardiging.

Eigenlijk was dit van te voren al duidelijk. Bewijs daarvoor is de weigering van de Ierse Mary Robinson, tot 2002 Hoge Commissaris voor de Mensenrechten bij de VN, om de fact finding mission te leiden. Zij gaf aan dat zij dit niet wilde omdat het onderzoek eenzijdig tegen Israël zou worden gevoerd.

Nederland is niet blij met het rapport van de commissie Goldstone en vindt het ook niet terecht dat eigenlijk alleen Israël door de VN-Mensenrechtenraad is veroordeeld voor het geweld in de Gaza-oorlog. Minister Maxime Verhagen van Buitenlandse Zaken vindt dan ook dat de VN-resolutie vooral tegen Israël is gericht, en dat er veel te weinig aandacht is voor het excessieve geweld in de afgelopen jaren van Hamas tegen Israël. Nederland stemde, net als de Verenigde Staten, tegen de VN-resolutie en vind dat Israël en Hamas zelf onderzoek moeten doen naar de beschuldiging van oorlogsmisdaden. Nederland hoorde bij een van de zes landen die tegen heeft gestemd. Ook Israël, dat niet wilde meewerken aan het onderzoek van Goldstone, vindt het VN-rapport eenzijdig. De Israëlische regering zegt dat terreurorganisaties zich gesteund kunnen voelen door het standpunt van de VN-Mensenrechtenraad. De aanbeveling van het rapport dat Israël zowel als Hamas binnen een half jaar komen met een geloofwaardig eigen onderzoek houdt tevens een dreigement in. Want gebeurt dit niet dan zou de Veiligheidsraad het rapport door moeten verwijzen naar het Internationaal Strafhof in Den Haag. Met andere woorden: Israël krijgt eenmalig de kans om aan te tonen dat ze geen oorlogsmisdaden heeft gepleegd. Doet ze dat niet dan is het tegendeel bewezen en wordt alles wat de rapporten, ooggetuigen en journalisten hebben geconstateerd onbegrijpelijkerwijs voor waar aangenomen. Dat is met name onbegrijpelijk omdat het een rapport betreft dat juist de juridische aspecten van de oorlog moet beoordelen en het juist juridisch volstrekt onaanvaardbaar is dat partijen zelf hun onschuld moeten aantonen.

De beide politici, Koenders en Verhagen hebben altijd al een nogal gespannen relatie gehad en met name als het ging over de situatie in het Midden-Oosten was er een permanente bron van conflict tussen beide bewindslieden. Tijdens een bezoek aan de VN hebben beiden een knetterende ruzie met elkaar gekregen waarbij Verhagen vond dat het Goldstone rapport te eenzijdig kritisch was ten aanzien van Israel en Koenders zich voorstander toonde van de inhoud en de aanbevelingen van het rapport. Wikileaks heeft de ruzie in de publiciteit gebracht. Dat is om twee redenen van belang. Het maakt eens te meer duidelijk hoe de tegenpolen PvdA en CDA denken over de situatie in het Midden-Oosten en het verduidelijkt de uitspraken van Koenders over de door hem gevoelde Israëlische verantwoordelijkheid voor de situatie in Gaza.

Het Goldstone rapport is doorgezonden naar de aanklager van het strafhof in Den Haag maar zou eigenlijk moeten worden herzien. Eind 2010 bevestigde een leider van Hamas dat de stelling van Israel correct was die beweerde dat ongeveer 700 palestijnse strijders werden gedood. Dit aantal gedode strijders ligt veel hoger dan de aantallen genoemd in het Goldstone-rapport, die daardoor tot de conclusie kwam dat er veel meer burgers waren gedood hetgeen heeft bijgedragen aan de conclusie dat Israël zich schuldig heeft gemaakt aan oorlogsmisdaden. Zowel Hamas, als Goldstone en ook de aanklager van het strafhof in Den Haag zouden het rapport moeten herzien om een schandelijke dwaling voor het Internationaal Strafhof te voorkomen. Een rapport overigens waarvan direct door de bedenkelijke haast al duidelijk was dat het enige doel was Israel veroordeeld te krijgen.