InfoCash

Artikel

Nieuw atheïsme: argumenten voor en tegen

Auteur: HectorServadac | geschreven op 22-07-2010

De discussie over het bestaan van God lijkt in een nieuwe fase te zijn getreden. Het nieuwe atheïsme is de grote uitdaging aan het adres van gelovigen en theologen overal ter wereld. Vooral Christopher Hitchens, Sam Harris, Daniël Dennett en Richard Dawkins voeren hier de boventoon. Je zou mogen verwachten dat deze atheïsten heel zorgvuldig nagaan hoe het zit met de argumenten voor het bestaan van God, die in de loop van de filosofiegeschiedenis zijn bedacht. Er lijkt ook redelijk om te verwachten dat ze zouden proberen om heel zorgvuldig argumenten te bedenken, waarmee wordt bewezen dat God niet bestaat. Is dat nu echter het geval?
.


Kwaliteit van de discussie


Het blijkt dat geen van deze schrijvers heel veel tijd besteedt aan de filosofische argumenten voor het bestaan van God. Richard Dawkins heeft in een van zijn boeken een enkel hoofdstuk gewijd aan de argumenten voor het bestaan van God. Door de meeste theologen is zijn poging bestempeld als amateur theologie. De strekking en de reikwijdte van de bestaande argumenten lijkt hem te zijn ontgaan. Iets waarvoor hij zich verder niet heeft verontschuldigd. Een van de critici - de theoloog Alistair McGrath - heeft erop gewezen dat Dawkins de relevante literatuur van dit moment onvoldoende kent om een waardeoordeel te kunnen geven. Ook dat heeft Dawkins over het algemeen van de hand gewezen. Op zich hoeft dat natuurlijk niet te betekenen dat Dawkins geen relevante dingen kan zeggen over het godsbewijs. Sam Harris doet zelfs geen enkele poging om de filosofische literatuur over het bestaan van God bij te houden. Hij gaat er immers vanuit dat het atheïsme een absolute waarheid is.

Het kosmologische argument


Sam Harris bespreekt in een van zijn boeken wel het zogenaamde kosmologische argument. In het algemeen verstaat men daaronder een argumentatie, die begint bij de ordening van de wereld en daaruit concludeert dat er een ordenende intelligentie noodzakelijk is om het bestaan van deze ordening te verklaren. De discussie daarover wordt in de context van de Verenigde Staten vooral toegespitst op het zogenaamde creationisme debat. Veel Amerikaanse fundamentalisten hebben een poging gedaan om het creationisme als alternatief van de evolutieleer in het wetenschappelijk onderwijs op middelbare scholen in te voeren. Toen werd geoordeeld dat het creationisme geen wetenschappelijke theorie, maar een vorm van religie was, faalde deze poging. Creationisten probeerden het toch een tweede keer, maar nu door hun overtuiging de naam "intelligent ontwerp" te geven. Ook dat faalde. De aanhangers van het creationisme geloven echter, dat er wetenschappelijke argumenten kunnen worden aangevoerd als bewijs van het bestaan van een scheppende godheid.
Tegenover het kosmologische argument stelt Sam Harris dat er vele andere manieren zijn om te verklaren waarom het universum bestaat, en waarom het werkt zoals het werkt.
Tegenover het Intelligente Ontwerp (Intelligent design) stelt Harris dat de aanname van een intelligente ontwerper van de wereld in strijd is met de onverklaarbare huid van het kwade in de wereld en de vele vormen van overduidelijk onintelligent ontwerp. Het feit dat onze zon bijvoorbeeld zal eindigen als een supernova waarin de aarde ten onder zal gaan, of de vele duizenden jaren dat de levensverwachting van mensen niet hoger lag dan 30 jaar, wordt door het nieuwe atheïsme aangevoerd als een duidelijk bewijs van een niet intelligent ontwerp.
De accumulatie van toevallige ontwikkelingen, die zonder voorafgaand ontwerp in de tijd verlopen, kan een resultaat hebben dat door ons mensen wordt geïnterpreteerd als ontwerp. Ijskristallen zien er buitengewoon complex uit, terwijl de wetten die bepalen hoe ze ontstaan in werkelijkheid zowel blind als eenvoudig zijn.
Christopher Hitchens stelt tegenover al deze argumenten voor het bestaan van God vooral het idee dat de hypothese van een scheppende God zonder noodzaak is. De wereld kan ook zonder deze hypothese worden verklaard - een argument dat al bij de Franse filosoof Voltaire in de 18e eeuw te vinden is.

Het waarschijnlijke niet-bestaan


Richard Dawkins geeft het meest uitgebreide argument binnen het nieuwe atheïsme voor het niet bestaan van God. Zijn argument staat bekend als de Ultieme Boeing 747 Gok. Hij gelooft dat het bestaan van God net zo onwaarschijnlijk is als de kans van de volgende gebeurtenis. Stel dat een storm door een grote hoop metalen afval heen raast, wat is dan de kans dat door toeval een Boeing 747 wordt samengesteld? Geloven in God lijkt nu volgens hem op de aanname, dat het mogelijk is dat een storm op die wijze een vliegtuig tot stand brengt.
Gesteld dat er een God is die het universum kan ontwerpen, moet dat zo complex en onwaarschijnlijk wezen zijn, dat we nu met een nieuwe vraag worden opgescheept. Hoe moeten wij het bestaan van een dergelijk complex wezen begrijpen? Met andere woorden, als we God willen gebruiken als hypothese om het bestaan van de wereld te begrijpen zadelen wij onszelf op met een nieuw probleem. Namelijk te begrijpen en dergelijke complexe realiteit als God zelf zou kunnen ontstaan. Wat we gebruiken om de wereld te verklaren, is dus zelf een nog groter geheim dan die wereld.
Richard Dawkins gelooft ook dat de hypothese van Gods bestaan een vicieuze cirkel oproept. Zelfs in het geval dat we kunnen aannemen dat God bestaat, hebben we aan de verklaring van de wereld eigenlijk niets toegevoegd. We hebben alleen maar een realiteit toegevoegd die nu ook om verklaring schreeuwt. In de woorden van Sam Harris, waarop een daarbij de vraag op wat of wie God ontworpen heeft.

Kritiek


Volgens sommige van zijn critici is Dawkins' argument niet effectief. Wat Dawkins zegt dat alleen maar aan dat de hypothese van Gods bestaan de aanwezigheid van ontwerp in de kosmos niet verklaart. Maar dat wil nog in het geheel niet zeggen dat God waarschijnlijk niet bestaat. Vooral de aanname dat ook gold om te bestaan. Oorzaak nodig heeft, is in strijd met een even oude theologische aanname dat God een perfect en dus noodzakelijk zijnden is, die in het geheel niet afhankelijk kan zijn van andere oorzaken buiten hemzelf. Volgens deze critici is het dan ook weinig zinvol, dat Dawkins met een eigen conceptie van God aankomt, om van die eigen conceptie vervolgens te stellen dat ze onwaarschijnlijk is.