InfoCash

Artikel

Evolutie en religie

Auteur: HectorServadac | geschreven op 24-07-2010

Is het geloof een restant van mechanismen die de mensheid tijdens haar evolutie hebben geholpen? De evolutietheorie heeft niet alleen maar het geloof in een schepping verdrongen. De meeste gelovigen, dat wil zeggen westerse christenen, hebben er op dit moment geen moeite mee om hun bijbelse teksten met de evolutietheorie in harmonie te brengen. Met uitzondering uiteraard van de meerderheid van de Amerikaanse christenen die fundamentalist zijn. Binnen het nieuwe atheïsme is de dreiging voor het geloof vanuit de evolutietheorie nog scherper geworden. Want nu wordt ook het verschijnsel van de gelovigheid vanuit de evolutietheorie en de biologie verklaard.


Natuurlijke verklaringen.


Het nieuwe atheïsme gaat van de gedachte uit, dat er geen bovennatuurlijke realiteit bestaat. Als dat echter zo is, dan moeten ook de religie en het geloof langs natuurlijke weg worden verklaard. Deze religie vooral een sociaal en psychologisch verschijnsel. Bij de mens betekent dat, dat er uiteindelijk een biologische reden moet zijn voor religieuze overtuigingen. Die overtuigingen moeten ons in het verleden geholpen hebben om te overleven. De religie, kortom, is het product van processen die diepe wortels hebben in ons evolutionaire verleden.
De bioloog Richard Dawkins verdedigt de algemene hypothese dat de religie een bijverschijnsel is van iets anders dat waarde had voor ons overleven. Religie is dus een kwaadaardig bijproduct van iets goeds.
Als dat zo wees dan moet je kunnen vaststellen welk voordeel het geeft om religieuze overtuigingen te hebben. Dawkins meent dat te kunnen aanwijzen. Kinderen die zonder verzet accepteren wat hun ouders zeggen, hebben een grotere kans om te overleven. Ze nemen de goede raad van hun ouders aan en vermijden ze ook gevaren. Kinderen die niet bij machte zijn onmiddellijk te vertrouwen op wat hun ouders zeggen, lopen dus groter risico. Dawkins denkt nu aan dat dit als bij-effect heeft dat men ook de irrationele en schadelijke overtuigingen van de ouders overneemt. Kinderen die vertrouwen op hun ouders worden dus geconfronteerd met het hele pakket: overtuigingen waardoor ze beter kunnen overleven, maar ook overtuigingen die schadelijk zijn.
Het nieuwe atheïsme dringt er ook op aan dat het onderzoek naar de biologische en evolutionaire achtergrond van de religie nu eindelijk eens grootscheeps ter hand wordt genomen.

Het Agent Detectie Vermogen

Dennett heeft een uitgebreide theorie over het ontstaan van religie in de evolutie van mensen. Hij spreekt over de vaardigheid van mensen om de wereld te begrijpen. Wanneer we iets zien bewegen dat enige complexiteit heeft, bij voorbeeld een ander mens of dier, zijn we in staat te begrijpen dat in dat gedrag een bepaalde intelligentie naar voren komt. Hij noemt dat een Agent Detectie Vermogen. Bepaalde handelingen of gebeurtenissen worden door ons toegeschreven aan de wil van iemand. Wanneer ik geraakt wordt door de hand van een ander mens, dan interpreteer ik dat als: "hij slaat mij."
Deze vaardigheid om een intentie te bespeuren achter een gebeurtenis of handeling, kan echter ook op hol slaan. Dennett spreekt dan over een Hyperactief Agent Detectie Vermogen (hyperactive agent detection device of HADD). Wanneer een gebeurtenis of handeling een bepaalde graad van onbegrijpelijkheid heeft, dan raakt dit detectie vermogen van slag. Dan wordt het een vermogen om fantasie voorstellingen te genereren. We komen er dan toe om overtuigingen en intenties toe te kennen aan onzichtbare personen of machten.

Religie als politieke macht

Anders dan Dennet stelt Hitchens zich tevreden met een aantal opmerkingen over het algemene karakter van mensen. We zijn nu eenmaal makkelijk te bedriegen en daarvan maken de stichters van godsdiensten gretig gebruik. Religie is volgens Hitchens dus vooral een sociaal fenomeen. Religie is primair de wijze waarop mensen macht over anderen kunnen uitoefenen. Het ultieme voorbeeld van een kwaadaardige religie is volgens Hitchens te vinden in het huidige Noord-Korea. De overleden president van Noord-Korea is officieel nog steeds in functie. Er is dus sprake van een geloof, waarmee politieke macht wordt uitgeoefend. Of men het werkelijk gelooft of niet, is eigenlijk niet van belang, zolang men openbare onderwerping kan afdwingen.
Een ander kenmerk van de religie is de totale controle die wordt uitgeoefend over de gelovigen. Men kan immers in de godsdienst gestraft worden voor overtredingen die je alleen maar in gedachten voltrekt. Zoals Hitchens regelmatig zegt: "In Noord-Korea kun je nog ontsnappen door de dood, maar in het christendom word je voor eeuwig bestraft."