InfoCash

Artikel

De teloorgang van politiek links

Auteur: eliezeryair | geschreven op 06-11-2010

Er waren al eerder enkele voorzichtige pogingen ondernomen, direct voor de Tweede Kamerverkiezingen in 2010, om een linkse samenwerking tot stand te brengen. SP-leider Emile Roemer ging daarin publiekelijk het verst met zijn oproep tot progressieve samenwerking. Geen van de andere partijen ging toen in op de in de media breed uitgemeten uitnodiging van de SP-voorman. PvdA en GroenLinks willen nu een sterker front vormen tegenover de regering van VVD, CDA en gedoogpartij PVV. Fractievoorzitters Job Cohen en Femke Halsema praten daarom over samenwerking tussen de twee linkse partijen. Maar is een samenwerking zinvol? Kan het een tegenhanger zijn van de rechtse wind die op dit moment door Nederland waait? Kan het tenslotte de redding zijn van progressief-linkse politiek?


fusie

Het is voorpagina nieuws. De mededeling van Femke Halsema van GroenLinks dat er al enige tijd in het geheim gepraat wordt over een bredere politieke samenwerking tussen de PvdA en GL. Een samenwerking dat het politiek rechtse tij in Nederland moet keren. De regeringscoalitie van VVD/CDA met gedoogpartij PVV staat ook na de eerst bekend gemaakte maatregelen namelijk goed in de peilingen en is sterker dan ooit. De coalitie was bij de Tweede Kamerverkiezingen goed voor 76 zetels, in de peilingen staat de coalitie inmiddels op 81 zetels. De oppositie staat machteloos, lijkt “speechless” en niet in staat de regering van repliek te dienen. Het met woorden onderuit halen van de PVV lukt nog wel maar veel verder komt de oppositie niet. En de Nederlandse kiezer lijkt zich er niets aan gelegen te laten liggen en steunt de regering in haar pogingen het staatshuishoudboekje na jaren van christen-democratisch socialistisch wanbeheer en potverteren weer op orde te brengen. Dat daarvoor harde maatregelen nodig zijn, bezuinigingen op vele terreinen die iedere Nederlander hard zullen raken doen daar niets aan af.
De PvdA haast zich te verklaren dat het vooralsnog om oriënterende gesprekken gaat. Die wel heel serieus zijn en zeker niet geheel vrijblijvend. De PvdA en GL zijn nog te druk met elkaar in gesprek om nu al in te gaan op de vraag of ze ook plannen hebben om met D66 en de SP samen te werken. D66 heeft inmiddels al laten weten een eigen koers te blijven varen en dus niet mee te doen in een linkse-progressieve alliantie.

CDA

Het is niet voor het eerst dat politieke partijen die geconfronteerd werden met een verminderde electorale belangstelling uiteindelijk uit puur zelfbehoud kozen voor een verregaande samenwerking. Een mooi voorbeeld daarvan is de huidige regeringspartij CDA. De partij werd in 1980 opgericht als gevolg van een fusie van drie oude christelijke partijen, de Christelijk-Historische Unie(CHU), de Anti-Revolutionaire Partij (ARP) en de Katholieke Volkspartij (KVP). Dat men bij de samenwerking niet over een nacht ijs ging blijkt wel uit het feit dat er sinds 1967 over is gepraat. Direct na de tweede wereldoorlog, bij de verkiezingen in 1946 behaalden de afzonderlijke christelijke partijen die later het CDA vormden 53 zetels. Hierbij moet wel meegenomen worden dat de Tweede Kamer toen bestond uit 100 kamerzetels. Meer dan 50% van de zetels, een percentage waar politieke partijen nu alleen maar van kunnen dromen. De partijen zakten echter weg en wisten in het steeds meer ontkerkelijkte Nederland de kiezer niet meer aan zich te binden. In 1972, de laatste verkiezingen waaraan de drie afzonderlijke partijen CHU/ARP en KVP nog onder eigen naam meededen, behaalden ze 48 van de 150 kamerzetels. De samenvoeging van de partijen in het CDA bracht bij de verkiezingen van 1977 1 zetel winst. Een teleurstellend aantal en vanaf dat moment zette de politieke teloorgang van het CDA in. Van 49 zetels in 1977 naar slechts 21 zetels in 2010. Meer dan een halvering van de zetels in iets meer dan 30 jaar tijd.
Er kwamen vele verklaringen voor het dramatische verlies van het CDA na de laatste verkiezingen in 2010. Misschien vatte Arjan Plaisier van de Protestantse Kerk Nederland (PKN) het wel het best samen: “De houdbaarheidsdatum van premier Jan Peter Balkenende was kennelijk verstreken. Anders is de zware afstraffing niet te verklaren”. Toch geeft hij vervolgens een andere verklaring die ogenschijnlijk meer hout snijdt: “Er leeft bij veel kiezers een groot onbehagen over de veranderingen in Nederland. Onbehagen kan niet genegeerd worden. Dat is goedkoop”. En is dat niet juist wat het CDA al die jaren heeft gedaan. Het negeren van het groeiende onbehagen van grote groepen Nederlanders. Een partij kan fuseren en daardoor tijdelijk een virtuele groei doormaken maar een partij die inhoudelijk niet vernieuwd is ten dode opgeschreven.

PvdA en GroenLinks

Ook de PvdA is ontstaan uit een fusie van enkele vooroorlogse partijen. In 1946 werd de partij opgericht na een samengaan van de Sociaal Democratische Arbeiders Partij (SDAP), de Vrijzinnig Democratische Bond (VDB) en de Christelijk-Democratische Unie (CDU). En ook hier is een verlies aan zetels zichtbaar in de afgelopen jaren, van 50 kamerzetels in 1956 (met een Tweede Kamer bestaande uit 150 zetels) naar 30 zetels in 2010. De nieuwgekozen partijleider Job Cohen, oud-burgemeester van Amsterdam, wist de kiezer niet massaal naar de PvdA e trekken. Veel te veel werd Cohen vereenzelvigd met een bestuurder, een manager die uit was op “samen” veel meer dan op “onderscheiden”. En de Nederlandse kiezer was het theedrinken zat, was moe van het bagatelliseren van de problemen waar hij dag in dag uit mee geconfronteerd werd.
Toch wist Cohen nog een positieve draai te geven aan het dramatische verlies. Zo sprak hij bij de presentatie van de Rode Canon op 22 oktober 2010 in Den Haag: “de sociaal-democratie heeft zich keer op keer krachtig weten aan te passen aan de veranderende samenleving. Dat ging - en gaat – niet gemakkelijk. In zijn conclusie gaf Cohen aan: “We beleven moeilijke tijden en we zullen, geïnspireerd door het verleden, nieuwe ankerpunten moeten vinden.”

Groenlinks is ook al een voortbrengsel van een politiek fusie-proces. GroenLinks ontstond in 1990 als fusie van vier partijen ter linkerzijde van de Partij van de Arbeid: de Communistische Partij Nederland (CPN), de Pacifistisch Socialistische Partij (PSP), voortgekomen uit de vredesbeweging, de groene en progressief christelijke Politieke Partij Radikalen (PPR), en de progressief christelijke Evangelische Volkspartij (EVP). Iedere afzonderlijke fusiepartner vervulde een marginale rol in de vaderlandse politiek al moet van de CPN gezegd worden dat de partij na de tweede wereldoorlog nog enige tijd stevig aan de weg getimmerd heeft met name door de rol van de communisten in het verzet tegen de Duitsers. Het samengaan van de partijen tot Groenlinks ging niet zonder horten en stoten. Het leidde binnen de CPN tot een scheuring, bij de PSP tot een wisseling van de wacht (in 1985 werd fractievoorzitter Fred van der Spek, een tegenstander van samengaan, vervangen als lijsttrekker door Andrée van Es) en ook binnen de EVP waren er spanningen tussen diegenen die wilden samenwerken met de kleine linkse partijen en diegenen die wilden samenwerken met andere progressieve christenen. Sinds de oprichting van Groenlinks fluctueert het zetelaantal van rond de tien tot einde van het eerste decenium van deze eeuw van 7 (dieptepunt) tot 10 in 2010.
Groenlinks wordt vaak verweten dat zij bestaat uit vertegenwoordigers van de Amsterdamse grachtengordel, well-to-do-socialisten die geen binding meer hebben met de problemen van de echte samenleving. Een partij dus van theoretici die op hoog niveau debatteren en uitgaan van de maakbaarheid van de maatschappij en het goede in de mens.

macht

En nu dan de eerste voorzichtige signalen van een nieuwe fusie tussen Groenlinks en de PvdA. Een samenwerking bedoelt om het beleid van de huidige regering te kunnen beantwoorden. Om een weerwoord te hebben. De samenwerking komt dus voort uit bezorgdheid en frustratie van veel oppositiepartijen over de richting die het kabinet Rutte inslaat. Niet een nieuw politieke koers, niet een nieuw politiek idee over hoe de problemen van de huidige samenleving kunnen worden opgelost. En hoewel partijvoorzitter van de PvdA Liliane Ploumen vol verve verteld dat men bezig is “politieke macht te organiseren voor een alternatieve route” is de onderliggende gedachte wel duidelijk; een consolidatie van de macht. Denkfout is daarbij dat men in het beschadigde politieke linkerdeel van Nederland denkt dit te kunnen doen zonder nieuw politiek elan, zonder nieuwe politieke denkwijzen, zonder politieke vernieuwing. En daarom is het overleg van Halsema met Cohen dus bij voorbaat een taktische fout, veel zullen we er niet meer van horen.